Kako izabrati odgovarajuće sredstvo za kontracepciju? Da li ste se pitali zašto su kontraceptivna sredstva pravljena tako da ih uglavnom koriste žene? Da li je neželjena trudnoća problem i muškarca i žene ili samo žene? Čija su prava u tome uskraćena? Zašto postoji tako malo kontraceptivnih metoda za muškarce? Mnoga pitanja o zaštiti od neželjene trudnoće i dalje postoje.
Ali, krenimo redom. Kontracepcija podrazumijeva metode i sredstva za sprječavanje neželjene trudnoće, a zasniva se na sprječavanju oplođenja i začeća. Postoji više metoda i sredstava koji su trenutno najčešće u upotrebi.
Većina njih je danas dostupna, ali kako napraviti pravi izbor? Pokušaćemo da vam olakšamo odluku nizom informacija, uz preporuku da kontraceptivno sredstvo izaberete zajedno sa partnerom, uz savjet izabranog ginekologa.
Pitanja na koja treba da imate odgovor
Na neka pitanja morate imati odgovore kada budete birali najpogodniju metodu kontracepcije. Postaviće vam ih i izabrani ginekolog, pa je zgodno da na razgovor ponesete spisak sa odgovorima, kao i drugi, sa pitanjima i nedoumicama koje vas muče. Ovo su najčešća pitanja:
- Koliko imate godina? Jeste li rađali? Kakav je bio porođaj, vaginalni ili carski rez? Koliko je vremena prošlo od posljednjeg porođaja?
- Da li dojite? Da li pušite?
- Da li ste do sada koristili neku od kontraceptivnih metoda?
- Koliko često imate seksualne odnose? Da li mijenjate partnere?
- Kakve su vam menstruacije: obilne, bolne, redovne?
- Imate li problema sa kožom: masna koža, bubuljice, maljavost?
- Da li pijete neke druge ljekove? Liječite li se od bolesti krvi, jetre, srca i krvnih sudova? Imate li neka druga oboljenja?
- Za koliko vremena planirate trudnoću? Želite li da se plodnost vrati čim prestanete sa kontracepcijom?
Da li vam je važno kako se sredstvo koristi: pije se kao tableta, daje kao injekcija, stavlja u vaginu, koristi ga partner, uzima se svakodnevno ili samo kad imate odnose, štiti li i od polno prenosivih bolesti? Da li vam je važno da je sredstvo jeftino? Mora li se izdati ili kupiti uz ljekarski recept?
Sa receptom i bez recepta
Neke metode kontracepcije efikasnije su u sprječavanju trudnoće od drugih. Međutim, morate slijediti uputstva i koristiti ih ispravno. Nijedno kontraceptivno sredstvo nije 100 % pouzdano, a neka mogu imati i neželjena dejstva.
Bez ljekarskog recepta mogu se kupiti:
- muški kondomi
- ženski kondomi
- dijafragma
- spermicidi
Samo uz ljekarski recept izdaju se:
- kombinovana kontraceptivna pilula
- progesteronska pilula
- kontraceptivni flasteri
- depo injekcije
- hormonski prstenovi
- intrauterini ulošci (spirale)
Šta treba znati o hormonskoj kontracepciji?
Ova vrsta kontracepcije uvedena je 1960. godine. Danas se najčešće primjenjuje oralna hormonska kontracepcija u obliku tableta koje sadrže dvije vrste hormona, estrogen i gestagen.
Kod kojih žena se posebno preporučuje oralna kombinovana kontracepcija? Ove preporuke važe i za druge vrste kombinovane hormonske kontracepcije (flasteri, vaginalni prstenovi, depo preparati):
- zdrave žene do 35 godina
- nulipare (žene koje nisu rađale)
- žene kojima je potrebna efikasna kontracepcija (česti seksualni odnosi, velika zabrinutost zbog moguće trudnoće i drugo)
- žene kojima su značajni nekontraceptivni pozitivni efekti pilula: kraće i slabije menstrualno krvarenje, blaže predmenstrualne tegobe, povoljan kozmetički efekat
Ako postoji rizik od polno prenosivih infekcija, obavezna je takozvana dvojna zaštita, odnosno istovremena upotreba kondoma i kontraceptivnih pilula.
Postoje i medicinske indikacije za primjenu hormonskih kontraceptivnih pilula kod nekih bolesti: sindrom policističnih jajnika, dismenoreja (bolna menstruacija), funkcionalne ciste jajnika, endometrioza, poremećaji menstrualnog ciklusa.
Kako „tableta“ štiti od trudnoće?
- Onemogućeno je sazrijevanje jajne ćelije i njeno izbacivanje iz jajnika u jajovod.
- Smanjena je mogućnost prolaska spermatozoida kroz sluz grlića materice.
- Endometrijum (sluzokoža materice) nije pogodan za prihvatanje oplođene jajne ćelije.
Kako se uzimaju kontraceptivne tablete?
Kontraceptivne tablete počinju da se uzimaju prvog dana menstrualnog ciklusa (prvi dan menstruacije), svakog dana po jedna pilula, tokom 21 dana, a zatim slijedi pauza od sedam dana. Tokom pauze nastupiće menstruacija, koja će vjerovatno biti manje obilna i bolna nego ranije. Ukoliko krvarenje izostane, a pilula je redovno uzimana, vjerovatnoća trudnoće je mala. Ipak, važno je prestati sa uzimanjem pilule dok ginekolog ne isključi svaku sumnju na trudnoću.
Tokom prvih nekoliko mjeseci uzimanja pilula moguće je slabo krvarenje između dva ciklusa. Ovo krvarenje je bezazleno i nema razloga za zabrinutost ni za prestanak uzimanja pilule. Prestaje tokom sljedećih nekoliko mjeseci, kada se organizam navikne na pilulu. Ako se pojavi krvarenje slično menstruaciji koje traje nekoliko ciklusa, potražite savjet ginekologa, jer uzrok može biti neka druga bolest.
Šta ako zaboravite da uzmete tabletu?
Ukoliko ste zaboravili da uzmete tabletu, potrebno je to učiniti najkasnije u narednih dvanaest časova. Ukoliko prođe više od dvanaest časova ili propustite više od jedne pilule, zaštita može biti slabija. U tom slučaju nastavite sa pilulama do kraja ciklusa i u međuvremenu koristite dodatnu zaštitu (npr. kondom).
Prednosti oralne kontracepcije
Osim zaštite od trudnoće, poznati su i drugi korisni efekti kontraceptivne pilule: regulisanje neredovne menstruacije, ublažavanje menstrualnog bola, smanjenje obilnog menstrualnog krvarenja, manja opasnost od upale organa male karlice, manja opasnost od karcinoma endometrijuma (sluzokože materice) i jajnika, kao i manja opasnost od nekih bolesti dojke.
Mane hormonske kontracepcije
Pri upotrebi kontraceptivnih pilula zdravlje mogu ugroziti neki faktori rizika, kao što su pušenje, prekomjerna tjelesna težina, povišen krvni pritisak, povišen nivo holesterola i šećera u krvi i bolesti srca i krvnih sudova.
Kontraceptivne tablete ne štite od polno prenosivih bolesti.
Kada treba posjetiti ginekologa?
Ako već uzimate kontraceptivne pilule, ginekologa treba posjetiti:
- najmanje jednom godišnje
- ako su menstrualni ciklusi više puta bili neredovni
- ako menstruacija izostane
- ako se dok uzimate pilule jave migrenozne glavobolje ili poremećaji vida (npr. duple slike, treperenje pred očima), grčevi, bolovi ili otok ruku ili nogu, poremećaj govora, utrnulost ili slabost jedne strane tijela, akutna žutica ili izražena ospa po koži
Šta nakon prestanka uzimanja tableta?
Nakon prestanka uzimanja kontraceptivnih pilula jajnici ponovo preuzimaju svoju funkciju za najviše tri mjeseca. Važno je naglasiti da pilule ne dovode do neplodnosti i nemaju štetan uticaj na kasniju trudnoću.
Intrauterina kontracepcija
Intrauterina kontracepcija zasniva se na postavljanju malog savitljivog uloška u šupljinu materice. Taj uložak (spirala) napravljen je od plastike i može da sadrži dodatak metala ili hormona.
Kojim ženama se preporučuje ovaj vid kontracepcije? Ženama koje su rađale, ženama u dužoj monogamnoj vezi, ženama koje ne mogu da koriste hormonsku kontracepciju zbog faktora rizika (pušenje, gojaznost, šećerna bolest, hipertenzija, povišen holesterol i drugo) i dojiljama, jer one ne mogu da koriste kombinovane pilule zato što se hormoni izlučuju u majčino mlijeko.
Istorija kontracepcije
Strah od neželjene trudnoće, uz strah od polno prenosivih bolesti, dva su najčešća razloga koja mnogim parovima umanjuju uživanje u seksualnim odnosima. Zaštita od neželjene trudnoće nije problem sa kojim se susrećemo od skoro. Ljudi su se njime počeli baviti veoma rano.
Još u starim medicinskim tekstovima Egipćana, Jevreja, Grka i Rimljana opisane su razne metode sprječavanja začeća. Riblji mjehur bio je preteča prezervativa još od antičkih vremena. Stari Egipćani su prve oblike prezervativa pravili od lana i papirusa, hiljadu godina prije nove ere, da bi spriječili neželjenu trudnoću i polne bolesti. Egipćanke su za sprječavanje trudnoće koristile i životinjsku balegu (najprije od slona, a zatim i krokodila), u kombinaciji sa medom i još nekim sastojcima koji su se unosili direktno u vaginu. Za kontracepciju su korišćeni i razni čajevi i bilje, sok od limuna i divlja šargarepa. Žene u Vizantiji skupljale su morske sunđere, umakale ih u limun i stavljale u vaginu, žene u drevnoj Kini pile su živu, a Indijke sjeme šargarepe.
U Aristotelovoj knjizi „Historia Animalium“, iz IV vijeka prije nove ere, piše: „Neki sprječavaju začeće podmazujući matericu, na koju padne sjeme, uljem kedra ili tamjanom pomiješanim sa maslinovim uljem.“ Grčki ljekar Soran napisao je jedan od prvih ginekoloških priručnika. Savjetovao je da žena zaustavi dah tokom ejakulacije, zabaci glavu unazad, zatim brzo ustane, sjedne savijenih koljena i natjera se na kijanje. Tako bi, po njegovom mišljenju, izbjegla začeće.
Najraniji dokazi upotrebe kondoma u Evropi potiču sa crteža u pećini Combarelles u Francuskoj. U 18. vijeku pojavljuju se kondomi od životinjskog crijeva. Bili su prilično skupi, pa su se, nažalost, koristili više puta. Ova vrsta kondoma u to vrijeme opisivana je kao „oklop protiv zadovoljstva, a paukova mreža protiv infekcije“. Gumeni prezervativ razvijen je ubrzo nakon pronalaska vulkanizacije. Kako se proizvodnja gume unapređivala, tako su i kondomi postajali sve pouzdaniji, udobniji i raznovrsniji. Kondom je najvjerovatnije dobio ime po izvjesnom doktoru Kondomu, koji je ovim sredstvom snabdijevao britanskog kralja Čarlsa II.
Tekst je prvi put objavljen na drfeko.com 25. oktobra 2014.
